Inklings: nhóm bạn trò chuyện của Tolkien và C. S. Lewis ở Oxford

Inklings là một nhóm bạn ở Đại học Oxford, gặp nhau đều đặn từ đầu thập niên 1930 tới cuối thập niên 1940, quanh hai nhà văn J. R. R. Tolkien và C. S. Lewis. Họ ngồi trong phòng của Lewis tối thứ Năm, đọc to bản thảo cho nhau nghe rồi chê, khen, cãi — và trong những buổi ấy, nhiều chương của Chúa tể những chiếc nhẫn lần đầu có người nghe. Câu chuyện Inklings là ví dụ rõ nhất cho thấy một nhóm trò chuyện đều đặn có thể giúp người ta viết xong những cuốn sách lớn.

Inklings là ai

Cái tên "Inklings" vốn thuộc về một hội sinh viên ở Oxford đầu thập niên 1930, nơi các thành viên đọc tác phẩm chưa in của mình. Tolkien và Lewis từng tới dự. Khi hội sinh viên ấy tan, cái tên được chuyển sang nhóm bạn quây quần quanh Lewis. Chữ "inkling" trong tiếng Anh nghĩa là một ý niệm lờ mờ, một chút đoán biết — lại gợi tới "ink", mực viết. Một cái tên đùa, hợp với những người mê chữ.

Nhóm không có danh sách thành viên chính thức, không có điều lệ. Những người thường được nhắc tới gồm:

Một buổi tối thứ Năm diễn ra thế nào

Theo các hồi ký và tiểu sử, buổi gặp chính diễn ra tối thứ Năm trong phòng của Lewis ở Magdalen College. Có trà, có thuốc lá, có lò sưởi. Khi đủ người, ai đó hỏi: có ai mang gì tới đọc không? Một người rút bản thảo ra, đọc to. Rồi cả nhóm nhận xét.

Những nhận xét ấy không nhẹ nhàng. Các thành viên là dân văn chương chuyên nghiệp, quen chấm bài, quen phản biện. Họ chê câu văn, chê lập luận, chê cả nhân vật. Theo nhiều lời kể lại, Hugo Dyson không ưa phần truyện của Tolkien và hay càu nhàu khi Tolkien rút bản thảo ra. Tolkien thì không thích bộ truyện Narnia của Lewis. Bạn thân không có nghĩa là khen nhau.

Ngoài buổi tối, một số thành viên còn gặp vào một buổi sáng trong tuần ở quán rượu The Eagle and Child trên phố St Giles' — nơi dân Oxford đặt biệt danh vui là "Bird and Baby" (Con chim và Đứa bé). Buổi ở quán thì chuyện trò tự do hơn, ít đọc bản thảo.

Điều Tolkien nhận được: sự khích lệ

Tolkien viết Chúa tể những chiếc nhẫn trong hơn mười năm, chậm và nhiều lần bế tắc. Trong một bức thư viết năm 1965, khi Lewis đã mất, Tolkien nói rằng món nợ không trả nổi của ông với Lewis không phải là "ảnh hưởng" theo nghĩa thường hiểu, mà là sự khích lệ thuần tuý. Ông viết rằng suốt một thời gian dài Lewis là người nghe duy nhất của ông, và chỉ từ Lewis ông mới có ý nghĩ rằng những gì mình viết có thể hơn một sở thích riêng tư.

Đây là điều đáng để ý. Inklings không "viết hộ" ai. Tolkien vốn nổi tiếng là người khó bị người khác thuyết phục sửa. Thứ nhóm cho ông là một lịch hẹn: mỗi tuần có những người chờ nghe chương mới. Có người chờ thì phải viết.

Nhà nghiên cứu Diana Pavlac Glyer, trong cuốn The Company They Keep (2007), cho rằng ảnh hưởng của Inklings lên nhau thường bị đánh giá thấp. Theo bà, ngoài chuyện sửa câu chữ, sự có mặt của người nghe — người khích lệ, người phản bác, người cùng làm — tự nó đã định hình tác phẩm.

Những cuộc trò chuyện đổi hướng một đời người

Trước khi nhóm thành hình, có một cuộc nói chuyện thường được nhắc tới. Đêm 19 tháng 9 năm 1931, Lewis, Tolkien và Hugo Dyson đi dạo trên con đường Addison's Walk trong khuôn viên Magdalen, nói chuyện tới khuya về thần thoại và ý nghĩa của những câu chuyện. Theo chính Lewis kể lại trong thư từ, cuộc trò chuyện ấy góp phần lớn làm ông thay đổi niềm tin của mình.

Không cần đi vào nội dung tín ngưỡng, chuyện này cho thấy một điều về trò chuyện: những cuộc nói chuyện quan trọng nhất trong đời thường không xảy ra trong phòng họp, mà trong một buổi đi dạo không có mục đích, giữa những người tin nhau đủ để nói thật.

Nhóm tan, sách ở lại

Các buổi tối thứ Năm thưa dần vào cuối thập niên 1940. Theo nhật ký của Warren Lewis, cuối năm 1949 có một tối không ai tới, và các buổi đọc bản thảo coi như dừng từ đó, dù bạn bè vẫn gặp nhau ở quán nhiều năm sau. Charles Williams mất năm 1945; tình bạn giữa Tolkien và Lewis nguội đi phần nào trong những năm cuối.

Nhưng những gì nhóm đã nghe thì thành sách. Chúa tể những chiếc nhẫn in năm 1954–1955. Lewis đề tặng cuốn The Screwtape Letters (1942) cho Tolkien. Bộ Narnia ra đời từ năm 1950. Những cuốn ấy có cuộc đời riêng, nhưng đằng sau mỗi cuốn là nhiều tối thứ Năm ngồi nghe nhau đọc.

Góc nhìn hôm nay: lập một nhóm trò chuyện như Inklings

Không cần là nhà văn mới cần một nhóm như vậy. Người viết blog, người đang làm luận văn, người tập vẽ, các cụ trong câu lạc bộ thơ của phường — ai đang làm một việc lâu dài đều được lợi từ một nhóm nhỏ gặp đều. Rút từ cách Inklings vận hành:

1. Nhỏ và đều. Năm sáu người, gặp cùng một giờ mỗi tuần hoặc mỗi tháng. Lịch đều quan trọng hơn quy mô.
2. Đọc to hoặc trình bày trực tiếp. Đọc to bắt người viết nghe lại câu chữ của chính mình bằng tai người khác.
3. Chê thật, nhưng chê cái việc chứ không chê người. "Đoạn này mình thấy chậm" thay vì "anh viết chán quá".
4. Không bắt ai sửa theo. Inklings góp ý thẳng, nhưng quyền quyết vẫn là của người viết.
5. Trộn người khác nghề. Một bác sĩ, một sĩ quan về hưu, một biên tập viên ngồi cùng các giáo sư văn chương — mỗi người nghe ra một chỗ khác.
6. Có lúc chỉ để chuyện trò. Buổi ở quán không đọc gì cả. Tình bạn giữ nhóm sống, bản thảo chỉ là lý do để gặp.

Câu mở đầu đơn giản cho một buổi gặp, mượn từ thói quen của nhóm: "Hôm nay có ai mang gì tới không?" — không ép, không giao bài, nhưng ngầm nhắc rằng ở đây có người chờ nghe.

Đọc thêm

• Humphrey Carpenter, The Inklings (1978) — tiểu sử tập thể của nhóm, dễ đọc.
• Diana Pavlac Glyer, The Company They Keep (2007) — bàn kỹ cách các thành viên ảnh hưởng tới nhau.
• Thư từ của Tolkien đã được tuyển và in thành sách; đọc những bức thư nhắc tới Lewis để thấy giọng của chính người trong cuộc.
• Ở Oxford, Magdalen College và con đường Addison's Walk vẫn mở cho du khách vào những giờ nhất định.