Phải ngồi cùng bàn với người mình không ưa, đừng đặt mục tiêu thân thiết hay "giải quyết" gì cả; mục tiêu chỉ là một cuộc trò chuyện lịch sự, ngắn gọn, trung tính. Chọn chủ đề chung của cả bàn (món ăn, chủ nhà, sự kiện hôm đó), trả lời đủ ý rồi hỏi lại một câu, tránh bia rượu nói thật lòng, và sau bữa ăn đừng mang người đó ra kể xấu. Ngồi được một bữa êm ả với người mình không ưa là một kỹ năng, không phải sự giả dối.
Chuyện này ai cũng gặp: đám cưới ngồi chung mâm với người bạn cũ từng làm mình phật ý, tất niên công ty ngồi cạnh đồng nghiệp hay tranh công, giỗ họ ngồi đối diện người họ hàng hay nói mát, liên hoan lớp con ngồi cạnh phụ huynh mình thấy khó chịu. Không thể đổi chỗ, không thể về sớm. Bài này không bàn chuyện giải quyết mâu thuẫn; chỉ bàn làm sao qua một buổi ngồi chung mà không ai mất vui.
Đặt lại mục tiêu: lịch sự trung tính là đủ
Nhiều người căng thẳng trước những bữa này vì đặt mục tiêu sai. Hoặc nghĩ phải tỏ ra vui vẻ thân thiết, thấy mình giả dối. Hoặc nghĩ phải cho người kia thấy mình không ưa, rồi cả bàn ngột ngạt.
Mục tiêu đúng nằm ở giữa: lịch sự trung tính. Chào hỏi đàng hoàng, trả lời khi được hỏi, góp chuyện chung của cả bàn, không chủ động khơi chuyện riêng, không tỏ thái độ. Như cách ta nói chuyện với một người khách lạ dễ chịu. Đó không phải giả vờ; đó là phép lịch sự dành cho chủ nhà và những người khác cùng bàn.
Trước khi ngồi xuống: ba việc nhỏ
- Chọn trước hai, ba chủ đề an toàn hợp với buổi đó: món ăn, cô dâu chú rể, kế hoạch nghỉ lễ, thời tiết, chuyện học của tụi nhỏ (nếu người kia có con và chuyện đó không nhạy cảm).
- Nghĩ sẵn chỗ ngồi nếu được chọn: ngồi chéo góc thay vì ngay cạnh hoặc đối diện thẳng; ngồi cạnh một người mình quý để có chỗ "nghỉ".
- Tự nhắc một giới hạn: "Hôm nay không nhắc chuyện cũ", "Uống tối đa hai lon".
Lời chào đầu tiên quyết định nửa buổi
Lời chào là lúc dễ lộ cảm xúc nhất. Một câu chào bình thường, kèm tên, đủ để cả bàn thấy mọi thứ ổn: "Chào anh Toàn, lâu rồi không gặp". Không cần thêm "trông anh khoẻ ghê" nếu mình không thấy vậy; nhưng cũng đừng bỏ qua người đó để chào những người khác.
Nếu người kia chào mình trước một cách khách sáo hay có ý châm, đáp lại đúng bằng mức lịch sự bình thường, không hơn không kém. Đây là lúc dễ bị kéo vào màn "đối đáp", và màn đó chưa bao giờ có người thắng.
Trong bữa: trả lời đủ ý, hỏi lại một câu, rồi hướng về cả bàn
Khi phải nói chuyện trực tiếp với người kia, công thức đơn giản: trả lời đủ ý một hai câu, hỏi lại một câu trung tính, rồi mở câu chuyện ra cho cả bàn.
— "Dạo này công ty em sao rồi?"
— "Dạ cũng ổn anh, cuối năm hơi bận. Còn bên anh thì sao? À mà chị Mai ơi, nghe nói nhà chị mới đi Đà Lạt về hả?"
Câu chuyện trôi sang người thứ ba một cách tự nhiên, không ai thấy bị gạt đi. Đây là lợi thế của bàn đông: mình không phải nói chuyện riêng với người đó, mà là nói chuyện chung trong một nhóm có người đó.
Những chủ đề nên tránh
- Chuyện cũ giữa hai người, dù chỉ nhắc bóng gió.
- Chủ đề đã từng làm hai người bất đồng.
- Chuyện công việc, tiền bạc nếu chính chúng là nguồn gốc của sự khó chịu.
- Những câu đùa hai nghĩa: người kia sẽ nghe theo nghĩa xấu.
Khi người kia nói mát, nói khích
Có những người không ưa mình và cố tình nói một câu châm: "Dạo này lên chức nên bận quá ha, không thèm gặp ai", "Nghe nói em mới đổi việc, bên cũ khó quá hả?". Phản ứng tốt nhất thường là đáp theo nghĩa đen, nhẹ nhàng, rồi đi tiếp:
| Câu châm | Đáp theo nghĩa đen |
|---|---|
| "Lên chức nên bận quá ha." | "Dạ cũng bận thật anh. Mà hôm nay vui ghê, đủ mặt luôn." |
| "Bên cũ khó quá nên nghỉ hả?" | "Dạ em muốn thử việc mới. Anh dạo này vẫn bên đó hả?" |
| "Ăn ít vậy, giữ dáng hả?" | "Dạ em ăn chậm thôi. Món gà này ngon thật." |
| "Nhà em dạo này chắc dư dả lắm." | "Dạ cũng bình thường anh. Năm nay anh có về quê ăn Tết không?" |
Đáp theo nghĩa đen khiến câu châm mất tác dụng: người kia muốn mình phật ý, mình lại trả lời như thể đó là một câu hỏi bình thường. Cả bàn cũng thấy mình là người điềm tĩnh.
Một mẹo lạ mà có cơ sở: nhờ họ một việc nhỏ
Benjamin Franklin kể trong tự truyện rằng ông từng có một đồng sự trong cơ quan lập pháp bang Pennsylvania tỏ ra không ưa mình. Thay vì nịnh, Franklin gửi thư hỏi mượn một cuốn sách hiếm mà người này có. Người kia cho mượn, Franklin trả lại kèm lời cảm ơn, và theo lời Franklin, từ đó người này cư xử với ông lịch sự hơn hẳn, về sau thành bạn. Hiện tượng này về sau được gọi là hiệu ứng Ben Franklin; một số thí nghiệm tâm lý học, như của Jon Jecker và David Landy năm 1969, cho kết quả theo hướng này, dù không phải nghiên cứu nào cũng lặp lại được rõ ràng.
Trong bữa ăn, việc nhỏ có thể là: "Anh chuyển giúp em đĩa rau với", "Chị chỉ em chỗ gửi xe với". Không phải phép màu, nhưng một lời nhờ và một lời cảm ơn thường làm không khí giữa hai người dịu đi một chút.
Những việc làm buổi ngồi chung tệ đi
- Uống nhiều rồi "nói thật lòng". Câu nói thật lúc say hiếm khi là câu nên nói.
- Thì thầm với người bên cạnh về người kia ngay trong bữa.
- Cắm mặt vào điện thoại suốt bữa để tránh nói chuyện, cả bàn sẽ thấy.
- Kéo người khác về phe mình: "Em không thích ổng lắm, chị thấy sao?".
- Kể xấu sau khi tan tiệc. Người nghe sẽ tự hỏi mình đi rồi thì mình có bị kể như vậy không.
Rời bàn đúng cách
Nếu buổi kéo dài và thấy mình bắt đầu mệt, có thể rời bàn một lúc một cách tự nhiên: đi chúc rượu bàn khác, ra chào chủ nhà, ra ngoài nghe điện thoại. Khi về hẳn, chào cả bàn như nhau, kể cả người mình không ưa: "Em về trước nha, mọi người ở lại vui". Một lời chào công bằng lúc ra về giữ cho lần gặp sau không nặng nề thêm.
Góc nhìn hôm nay: chuẩn bị cho bữa tiệc tới
- Viết ra ba chủ đề an toàn hợp với buổi đó.
- Chuẩn bị một câu chào kèm tên và nói nó bình thường như với mọi người.
- Tập công thức "trả lời một câu, hỏi lại một câu, mở ra cả bàn".
- Gặp câu châm thì đáp theo nghĩa đen, rồi đổi chuyện.
- Về nhà không kể xấu. Buổi tối êm là đã thành công.
Câu hỏi thường gặp
Phải ngồi cùng bàn với người mình không thích thì nói chuyện thế nào?
Đặt mục tiêu ở mức lịch sự trung tính, không cần thân thiết. Chào bình thường, chọn chủ đề chung của cả bàn, trả lời đủ ý rồi hỏi lại một câu và mở chuyện ra cho người khác. Tránh nhắc chuyện cũ, tránh uống nhiều và không kể xấu người đó sau bữa.
Lịch sự với người mình không ưa có phải là giả tạo không?
Không. Lịch sự trung tính là phép tôn trọng dành cho chủ nhà và những người cùng bàn, không phải lời khẳng định mình quý người kia. Giả tạo là tỏ ra thân thiết quá mức; còn chào hỏi đàng hoàng và trò chuyện bình thường thì chỉ là cư xử đúng mực.
Bị người khác nói mát trong bữa tiệc thì đáp lại sao?
Cách hiệu quả thường là đáp theo nghĩa đen một cách nhẹ nhàng rồi chuyển chuyện, ví dụ bị nói "lên chức bận quá ha" thì đáp "dạ cũng bận thật, mà hôm nay vui ghê". Câu châm mất tác dụng khi mình không phật ý. Đáp trả lại bằng câu châm khác thường chỉ làm cả bàn căng thẳng.
Hiệu ứng Ben Franklin là gì?
Là hiện tượng người đã giúp mình một việc nhỏ có xu hướng thiện cảm với mình hơn, lấy tên theo chuyện Benjamin Franklin kể trong tự truyện về việc mượn sách của một đồng sự không ưa ông. Một số thí nghiệm, như của Jecker và Landy năm 1969, ủng hộ ý này, nhưng kết quả các nghiên cứu không hoàn toàn thống nhất.
Có nên đổi chỗ để tránh ngồi cạnh người mình không ưa?
Nếu được chọn chỗ một cách tự nhiên thì ngồi chéo góc hoặc cạnh người mình quý là hợp lý. Nhưng không nên đổi chỗ một cách lộ liễu sau khi đã xếp, vì cả bàn sẽ nhận ra và không khí thành ngượng. Ngồi chung một bữa với thái độ lịch sự thường dễ hơn mình nghĩ.
