Chuyện phiếm với người bán hàng, thợ cắt tóc, bác xe ôm: vài câu cho ấm

Vài câu phiếm với người bán hàng, thợ cắt tóc hay bác xe ôm làm cả hai bên dễ chịu hơn, miễn là nó ngắn, đúng lúc và không làm chậm việc của họ. Câu tốt nhất thường là câu hỏi về chính nghề của họ ("Rau này nấu canh gì ngon hả chị?") hoặc một lời ghi nhận nhỏ ("Hôm nay quán đông nhỉ anh"). Điều nên tránh: nói dài lúc họ đang bận, làm tài xế mất tập trung và hỏi thu nhập.

Bài này đi qua từng kiểu người làm dịch vụ quen thuộc, câu nói hợp với từng người, những điều dễ làm phiền mà ít ai để ý, và vì sao mấy câu ngắn ấy đáng để nói.

Vì sao nên nói vài câu thay vì im lặng trả tiền

Mua bó rau, trả tiền, đi. Nhanh và gọn. Nhưng nhiều người nhận ra rằng những lần có thêm một câu chào, một câu hỏi thăm, họ rời đi với tâm trạng tốt hơn. Đây không chỉ là cảm giác. Gillian Sandstrom và Elizabeth Dunn (2014) cho một nhóm người đi mua cà phê, dặn một nửa mua thật nhanh, nửa kia trò chuyện vài câu với người bán. Nhóm trò chuyện rời quầy với tâm trạng tốt hơn và cảm giác gắn bó hơn.

Với người bán, người thợ, một khách hàng nhớ tên, hỏi thăm, cảm ơn cũng làm ngày làm việc nhẹ hơn. Lâu dần, quan hệ ấy thành "mối quen": được để phần hàng tươi, được cắt tóc đúng kiểu mà không cần dặn, được bác xe ôm đầu ngõ nhắc "hôm nay trời mưa, mang áo mưa đi cháu".

Người bán hàng ở chợ, tiệm tạp hoá

Chợ là nơi chuyện phiếm sống động nhất. Người bán ở chợ thường quen nói chuyện, và câu hỏi về hàng hoá là cửa ngõ tự nhiên nhất.

Câu nói hợp

• "Rau này nấu canh gì ngon hả chị?"
• "Cá này kho hay rán thì ngon hơn cô?"
• "Hôm nay có gì tươi không chị, chị chọn giúp em với."
• "Mấy hôm nay không thấy chị bán, chị về quê à?"

Câu hỏi cách nấu là câu đặc biệt hay: nó tôn trọng hiểu biết của người bán, và người bán ở chợ thường có cả kho mẹo nấu ăn. Câu cuối cùng cho thấy mình để ý tới họ như một người chứ không chỉ là một quầy hàng.

Đúng lúc

Khi quầy đông, chỉ cần chào, mua, cảm ơn. Câu chuyện dài để dành cho lúc vắng khách, như cuối buổi chợ. Đứng nói chuyện lâu trước quầy đông là làm người bán mất khách.

Thợ cắt tóc, thợ gội đầu

Ở tiệm cắt tóc, khách ngồi một chỗ khá lâu, và người thợ thường là người mở chuyện. Ở đây có một điều ít ai nói: khách có quyền chọn nói nhiều hay nói ít.

Khi muốn trò chuyện

• "Anh làm nghề này lâu chưa?"
• "Dạo này người ta hay cắt kiểu gì anh?"
• "Tóc em thế này thì để kiểu nào hợp hơn chị?"

Hỏi về nghề, về kiểu tóc là hỏi đúng chỗ người thợ giỏi nhất. Nhiều người thợ có nhiều chuyện thú vị về khách, về nghề, về những thay đổi của khu phố qua nhiều năm.

Khi muốn yên

Có những ngày mệt, chỉ muốn nhắm mắt. Có thể nói nhẹ nhàng ngay từ đầu, kèm một lời khen nghề để người thợ không chạnh lòng:

• "Hôm nay em hơi mệt, anh cứ cắt như lần trước nhé, em tin tay anh."
• "Chị cứ gội nhẹ cho em, em tranh thủ chợp mắt tí."

Người thợ thường hiểu ngay. Điều không nên là im lặng cụt lủn trước mọi câu hỏi mà không nói lý do, làm người thợ tưởng mình phật ý điều gì.

Bác xe ôm, tài xế taxi, tài xế xe công nghệ

Với người lái xe, quy tắc số một là an toàn giao thông. Người lái cần chú ý đường. Chuyện phiếm khi ngồi sau xe máy hay ngồi trong taxi nên nhẹ và để người lái chủ động nhịp.

Câu nói hợp

• "Giờ này đường có tắc không bác?"
• "Anh chạy khu này nhiều chắc biết đường tắt nhỉ."
• "Mưa thế này bác chạy vất vả quá."

Điều nên tránh

• Bắt người lái quay đầu lại để nghe hoặc trả lời. Khi ngồi sau xe máy, nói rõ, vừa đủ to, và chấp nhận rằng có câu sẽ không nghe được.
• Nói chuyện căng thẳng: tranh luận, kể chuyện bực mình có thể làm người lái mất tập trung.
• Chỉ đường kiểu ra lệnh rồi trách khi lỡ đường. Nói "Bác cho cháu rẽ ở ngã tư phía trước ạ" sớm một chút để người lái kịp chuẩn bị.

Nếu người lái không nói gì, cũng không cần cố bắt chuyện. Nhiều người lái chạy cả ngày, thích yên lặng giữa các chuyến.

Người phục vụ quán ăn, quán cà phê

Ở quán ăn, nhân viên phục vụ thường bận và đi nhanh. Chuyện phiếm ở đây gói trong một hai câu:

• Khi gọi món: "Quán mình món nào ngon nhất em?"
• Khi mang ra: "Cảm ơn em nhé, trông ngon quá."
• Khi thanh toán: "Hôm nay ngon lắm, gửi lời khen anh bếp giúp chị."

Câu hỏi "món nào ngon nhất" vừa là chuyện phiếm vừa giúp mình chọn món. Câu khen gửi bếp là lời ghi nhận mà người làm bếp, vốn ít khi gặp khách, thường rất vui khi nghe.

Những câu dễ làm phiền mà ít ai để ý

Điểm chung của các câu nên tránh: chúng đặt người làm dịch vụ vào thế khó đáp, vì họ không thể bỏ đi hay đáp gắt với khách. Chuyện phiếm tử tế là chuyện mà người kia có thể đáp hay không đáp đều thoải mái.

Góc nhìn hôm nay: nhớ một cái tên, nhớ một chi tiết

Muốn chuyện phiếm với người làm dịch vụ trở thành quan hệ quen, cách hiệu quả nhất là nhớ:

1. Nhớ tên: hỏi một lần "Chị tên gì để lần sau em gọi?" Lần sau gọi "Chị Hoa ơi" thay vì "Chị ơi".
2. Nhớ một chi tiết: bác xe ôm có cháu mới sinh, chị bán rau sắp về quê ăn cưới. Lần sau hỏi lại một câu.
3. Cảm ơn bằng câu cụ thể: "Lần trước chị chỉ em nấu canh cua, cả nhà khen lắm." Lời cảm ơn cụ thể có giá trị hơn mười lời "cảm ơn" chung chung.
4. Tôn trọng lúc bận: đông khách thì chào và đi; chuyện để lần sau.

Những mối quen này không tốn công bao nhiêu, mà làm cho khu phố mình sống trở nên ấm áp hơn hẳn.