Nghe điện thoại nơi công cộng cho phải phép gói trong ba điều: nói nhỏ hơn mức mình tưởng là cần, không bật loa ngoài, và bước ra chỗ ít người trước khi nói chuyện dài. Ở những chỗ cần yên — xe khách đêm, phòng khám, thư viện, lễ chùa, đám tang — thì nhắn tin hẹn gọi lại thay vì nghe máy. Người xung quanh không khó chịu vì mình nghe điện thoại, mà vì họ bị buộc phải nghe cùng.
Vì sao cuộc gọi của người bên cạnh khó chịu đến thế
Ngồi trên xe buýt, hai người bên cạnh nói chuyện với nhau thường không làm ta bực bằng một người nói điện thoại, dù cùng âm lượng. Năm 2010, nhóm của Lauren Emberson ở Đại học Cornell công bố trên tạp chí Psychological Science một nghiên cứu giải thích chuyện này. Người tham gia làm các bài tập cần chú ý trong khi nghe lén một cuộc trò chuyện hai chiều, hoặc chỉ nghe nửa cuộc trò chuyện — một bên nói điện thoại. Nửa cuộc trò chuyện làm họ sao nhãng nhiều hơn rõ rệt.
Lý do được nêu là không đoán trước được. Nghe cả hai bên, não ta theo được mạch và có thể lờ đi. Nghe một bên, não cứ cố đoán người ở đầu dây kia vừa nói gì, khi nào câu tiếp theo đến. Tức là, dù người nghe điện thoại không nói to hơn người trò chuyện trực tiếp, họ vẫn kéo sự chú ý của người xung quanh mạnh hơn.
Vì sao ta hay nói to mà không biết
Năm 1909, bác sĩ tai mũi họng người Pháp Étienne Lombard ghi nhận rằng khi xung quanh ồn, người ta tự động nói to hơn, cao giọng hơn — mà không hề cố ý. Hiện tượng này về sau được gọi là hiệu ứng Lombard.
Nơi công cộng thường ồn: tiếng xe, tiếng loa quán, tiếng người. Người nghe điện thoại ở đó vừa phải nói át tiếng ồn, vừa lo đầu bên kia không nghe rõ, nên giọng to dần lên. Họ không biết mình đang to, vì tai họ đang dồn vào chiếc loa sát má.
Điều này gợi ra một mẹo đơn giản: tự hạ giọng xuống một nấc so với mức mình thấy là vừa. Micro điện thoại hiện nay bắt tiếng khá tốt; đầu bên kia thường vẫn nghe rõ. Nếu họ hỏi lại, lúc ấy hãy tìm chỗ yên hơn chứ đừng nói to hơn.
Loa ngoài: chuyện của hai người thành chuyện của cả toa
Bật loa ngoài nơi công cộng — để nghe cuộc gọi, xem video, nghe tin nhắn thoại — là việc làm nhiều người xung quanh khó chịu nhất. Nó không chỉ ồn, mà còn bắt mọi người nghe chuyện riêng của mình: tiền nong, chuyện nhà, chuyện sức khoẻ.
| Làm thế này | Thay vì thế này |
|---|---|
| Mang theo tai nghe, nghe một bên tai | Bật loa ngoài cầm trước mặt nói |
| Áp máy vào tai như cách nghe thường | Cầm ngang điện thoại như cầm khay, nói vào đáy máy |
| Nghe tin nhắn thoại bằng cách áp máy vào tai (nhiều ứng dụng tự chuyển ra loa trong) | Mở tin nhắn thoại bằng loa ngoài giữa phòng chờ |
| Nhắn "Mình đang ở xe khách, tối gọi lại nhé" | Gọi video bật loa giữa xe để cả nhà nói chuyện |
Chỗ đứng: bước ra vài mét là khác hẳn
Nhiều khi không cần im lặng, chỉ cần đổi chỗ. Vài thói quen tốt:
- Ở quán ăn, quán cà phê: cuộc gọi trên một phút thì ra khỏi bàn, đứng ở cửa hay góc vắng. Người cùng bàn không phải ngồi chờ, bàn bên không phải nghe.
- Ở văn phòng mở: nghe máy việc riêng thì ra hành lang, phòng họp nhỏ hoặc cầu thang bộ.
- Ở hàng chờ (ngân hàng, bệnh viện): nếu cuộc gọi dài, ra khỏi hàng; nếu đến lượt mình, xin phép đầu dây kia: "Em đến lượt rồi, lát em gọi lại".
- Trên xe khách, tàu hoả: nói ngắn, nhỏ; chuyện dài thì để lúc xe dừng nghỉ, xuống xe gọi.
- Trong thang máy: chỉ vài chục giây, có thể nói "Em đang trong thang máy, chút em gọi lại" để khỏi mất sóng giữa chừng và khỏi bắt cả thang nghe.
Thêm một điều nhỏ: khi đứng ngoài nghe máy, đừng chắn lối đi, cửa ra vào, cầu thang. Người qua lại phải lách quanh một người đang nói điện thoại là cảnh rất hay gặp ở cửa siêu thị, cửa chung cư.
Những nơi nên nhắn thay vì nghe
Có những chỗ mà ngay cả nói nhỏ cũng làm phiền. Ở đây, cách tốt nhất là để máy rung, nhắn tin hẹn gọi lại, và chỉ ra ngoài nghe khi thật gấp.
| Nơi | Vì sao | Câu nhắn mẫu |
|---|---|---|
| Phòng khám, phòng bệnh | Người ốm cần nghỉ; nhân viên y tế cần gọi tên | "Em đang ở bệnh viện, ra ngoài em gọi lại." |
| Thư viện, phòng thi, lớp học | Cần yên tuyệt đối | "Mình đang ở thư viện, 5 giờ gọi lại nhé." |
| Chùa, nhà thờ, lễ cúng | Không gian trang nghiêm | "Con đang dự lễ, xong con gọi." |
| Đám tang | Tôn trọng gia đình người mất | "Anh đang đi viếng, lát anh gọi." |
| Rạp phim, nhà hát | Âm thanh và ánh màn hình đều làm phiền | (tắt chuông từ trước, ra ngoài mới xem) |
| Xe khách giường nằm ban đêm | Người khác đang ngủ | "Mình đang trên xe đêm, sáng mai gọi nhé." |
Nếu buộc phải nghe máy ở những chỗ này vì việc gấp, nói một câu thật nhỏ "Em ra ngoài nghe nhé" rồi đi ra ngay, không vừa đi vừa nói.
Chuyện riêng: điều người xung quanh không nên biết
Ngoài chuyện ồn, nói điện thoại nơi đông người còn có nguy cơ tự để lộ thông tin: đọc số tài khoản, số căn cước, mã đơn hàng, địa chỉ nhà, kể chuyện bệnh tật hay chuyện tiền. Người ngồi bên không cố nghe cũng nghe được.
- Cần đọc số thì nói "để em nhắn cho anh", rồi nhắn.
- Chuyện riêng của người khác — chuyện bạn ly hôn, chuyện đồng nghiệp bị kỷ luật — đừng nhắc tên khi đang ở chỗ đông.
- Chuyện cãi vã qua điện thoại: hẹn gọi lại khi về nhà. Người xung quanh khó xử, mà mình cũng không bình tĩnh được giữa đám đông.
Khi người bên cạnh nói quá to
Gặp người khác nói điện thoại quá to bên cạnh, phần lớn mọi người chọn chịu đựng hoặc đổi chỗ, và đó thường là lựa chọn yên ổn. Nếu muốn nhắc, hãy nhắc một lần, nhẹ, kèm lời cảm ơn:
- "Chị ơi, em xin lỗi, chị nói nhỏ giúp em một chút được không, em đang cố ngủ."
- "Anh ơi, anh đeo tai nghe giúp em được không ạ, cảm ơn anh."
Đa số người được nhắc nhẹ sẽ giảm ngay, vì như hiệu ứng Lombard cho thấy, họ thường không biết mình đang to. Nếu không hiệu quả, đổi chỗ hoặc báo nhân viên trên xe, tàu — không đáng để đôi co.
Góc nhìn hôm nay: bốn thói quen cho chiếc điện thoại mang theo
- Luôn có tai nghe trong túi — loại rẻ cũng được.
- Hạ giọng một nấc khi nghe máy ở chỗ đông.
- Cuộc gọi trên một phút thì đổi chỗ trước khi nói tiếp.
- Chỗ cần yên thì nhắn: soạn sẵn một tin mẫu "Mình đang không nghe máy được, lát gọi lại nhé" để gửi bằng một chạm.
Nhiều điện thoại có chức năng trả lời cuộc gọi bằng tin nhắn soạn sẵn. Dành hai phút sửa các câu mẫu tiếng Anh mặc định thành câu tiếng Việt của mình — lần tới bị gọi giữa phòng khám, chỉ cần một chạm là xong.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao nghe người khác nói điện thoại lại khó chịu hơn nghe hai người nói chuyện?
Nghiên cứu của nhóm Lauren Emberson công bố năm 2010 cho thấy nghe nửa cuộc trò chuyện làm người ta sao nhãng nhiều hơn nghe cả hai bên. Lý do được cho là não cứ cố đoán phần mình không nghe thấy, nên khó lờ đi. Vì vậy dù không nói to hơn, người nghe điện thoại vẫn kéo sự chú ý của người xung quanh.
Hiệu ứng Lombard là gì?
Đó là hiện tượng người ta tự động nói to và cao giọng hơn khi xung quanh ồn, do bác sĩ người Pháp Étienne Lombard ghi nhận năm 1909. Nó giải thích vì sao người nghe điện thoại ở chỗ ồn thường nói to mà không biết. Mẹo đơn giản là chủ động hạ giọng một nấc.
Bật loa ngoài nơi công cộng có bất lịch sự không?
Có, đây là điều làm người xung quanh khó chịu nhiều nhất. Nó vừa ồn, vừa bắt người khác nghe chuyện riêng của mình. Nên dùng tai nghe hoặc áp máy vào tai, còn gọi video thì để khi về chỗ riêng.
Ở bệnh viện có được nghe điện thoại không?
Nên hạn chế, nhất là trong phòng bệnh và phòng chờ khám. Để máy rung, nhắn tin hẹn gọi lại, nếu việc gấp thì ra hành lang hoặc sân để nghe. Như vậy người ốm được nghỉ và nhân viên y tế gọi tên không bị lẫn.
Người ngồi cạnh nói điện thoại quá to thì nên làm gì?
Có thể nhắc một lần, nhẹ nhàng và cảm ơn, ví dụ "Chị nói nhỏ giúp em một chút được không ạ". Phần lớn người ta không biết mình đang to nên sẽ giảm ngay. Nếu không được, đổi chỗ hoặc báo nhân viên, đừng đôi co.
