Khi gọi video, muốn người kia thấy mình đang nhìn họ thì phải nhìn vào ống kính, không phải vào khuôn mặt trên màn hình; cách dễ nhất là kéo cửa sổ hình người kia lên sát ngay dưới camera. Giữ máy ngang tầm mắt, ánh sáng chiếu từ phía trước, khung hình lấy đầu và vai. Còn chuyện vừa gọi vừa làm việc khác thì người kia thấy hết — nếu buộc phải làm, nói trước một câu.
Vì sao gọi video mệt hơn gọi thoại
Gọi video tưởng gần với gặp mặt nhất, nhưng nhiều người thấy mệt hơn cả gặp mặt lẫn gọi thoại. Năm 2021, Jeremy Bailenson, người sáng lập phòng thí nghiệm tương tác người ảo ở Đại học Stanford, viết một bài phân tích trên tạp chí Technology, Mind, and Behavior về hiện tượng "mệt vì gọi video". Ông nêu bốn nguyên nhân có thể:
- Nhìn mặt nhau ở khoảng cách quá gần, quá lâu: khuôn mặt trên màn hình to như người đứng sát mình, và ai cũng như đang nhìn chằm chằm vào mình.
- Thấy chính mình suốt cuộc gọi: như nói chuyện trước gương hàng giờ, dễ tự soi, tự để ý.
- Bị giữ một chỗ: phải ngồi trong khung hình, không đi lại được như khi gọi thoại.
- Phải gắng sức hơn để gửi và đọc tín hiệu: gật đầu to hơn, cười rõ hơn để người kia thấy qua màn hình.
Bailenson nói rõ đây là lập luận lý thuyết, cần thêm nghiên cứu kiểm chứng. Dù vậy, bốn điểm ấy giải thích khá đúng cảm giác của nhiều người, và gợi ra cách gọi video đỡ mệt hơn ở các phần dưới.
Nhìn vào đâu: ống kính hay khuôn mặt
Đây là nghịch lý quen thuộc của gọi video. Khi mình nhìn vào mắt người kia trên màn hình, camera — nằm ở mép trên — lại ghi lại cảnh mình đang nhìn xuống. Người kia thấy mình như đang cúi nhìn đâu đó. Muốn họ thấy mình nhìn họ, phải nhìn vào ống kính; nhưng nhìn ống kính thì lại không thấy họ.
Không cần nhìn ống kính suốt. Vài cách cân bằng:
- Kéo cửa sổ hình người kia lên sát mép trên, ngay dưới camera. Khi nhìn mặt họ, mắt mình chỉ lệch chút ít.
- Nhìn ống kính vào những lúc quan trọng: khi chào, khi nói ý chính, khi cảm ơn, khi chúc. Lúc nghe thì nhìn màn hình bình thường.
- Với điện thoại: cầm máy dọc, camera ở trên; giữ máy hơi xa mặt, ngang mắt, thì độ lệch nhỏ hơn nhiều so với cầm sát.
Còn ánh mắt và cử chỉ nói chung — nhìn bao lâu, gật đầu thế nào — là chuyện của ngôn ngữ cơ thể, không bàn kỹ ở đây. Điều cần nhớ chỉ là: trên video, nhìn màn hình và nhìn người không phải là một.
Giữ khung hình: góc máy, ánh sáng, phông nền
| Nên | Tránh |
|---|---|
| Máy ngang tầm mắt (kê máy tính lên chồng sách, dựng điện thoại vào cốc) | Máy đặt thấp trên đùi, người kia nhìn thấy cằm và trần nhà |
| Khung hình lấy đầu và vai, mắt ở khoảng một phần ba từ trên xuống | Mặt sát màn hình chỉ thấy mũi, hoặc ngồi quá xa thành chấm nhỏ |
| Ngồi quay mặt về cửa sổ hoặc đèn | Ngồi quay lưng ra cửa sổ, mặt tối thành bóng đen |
| Phông nền gọn, ít người đi qua lại | Đống quần áo, hoặc lối đi chung nhiều người qua |
| Đặt máy cố định trên bàn | Cầm tay vừa đi vừa nói, hình rung lắc khiến người xem chóng mặt |
Với ông bà gọi video cho con cháu, lỗi hay gặp nhất là cầm máy quá thấp hoặc để camera hướng lên trần. Không cần sửa bằng lời trách. Lần về quê, có thể làm một chiếc giá đỡ điện thoại đơn giản đặt ở bàn uống nước, chỉnh sẵn góc. Hoặc chỉ nói nhẹ: "Bà để máy cao lên một chút, con nhìn thấy bà rõ hơn."
Âm thanh: phần bị quên nhiều nhất
Hình hơi mờ người ta vẫn nói chuyện được, nhưng tiếng rè, tiếng vọng thì không. Vài điều đáng làm:
- Dùng tai nghe có mic khi gọi lâu hoặc ở nơi có tiếng ồn — tiếng rõ hơn, không vọng.
- Tắt mic khi không nói trong cuộc gọi đông người (họp lớp, họp tổ, họp nhóm). Gọi riêng hai người thì không cần, vì tắt mic sẽ mất cả tiếng "ừ", "à" — những tiếng đệm giữ mạch câu chuyện.
- Báo khi có tiếng ồn: "Nhà bên đang khoan tường, có gì không nghe rõ thì bảo mình nhắc lại nhé."
Vừa gọi vừa làm việc khác: người kia thấy hết
Gọi thoại thì có thể vừa nói vừa phơi đồ. Gọi video thì không giấu được. Mắt liếc sang màn hình khác, tiếng gõ phím lách cách, câu trả lời chậm nửa nhịp — người bên kia nhận ra ngay, và họ hiểu là "mình không quan trọng bằng thứ kia".
Nếu buộc phải làm việc khác, nói trước:
| Nói thế này | Thay vì thế này |
|---|---|
| "Mẹ ơi, con vừa nấu cơm vừa nói nhé, con để máy trên kệ bếp." | Vừa nói vừa quay đi quay lại, mẹ chỉ thấy lưng con |
| "Anh đợi em một phút, em trả lời tin nhắn khách rồi quay lại." | Vừa nghe vừa gõ, đáp "ừ ừ" không ăn nhập |
| "Giờ em hơi bận, mình gọi thoại thôi được không, em đeo tai nghe làm tiếp." | Giữ camera mà mắt dán vào việc khác suốt |
Lựa chọn cuối đáng chú ý: chuyển sang gọi thoại nhiều khi là cách lịch sự nhất khi mình không thể ngồi yên. Người kia được nói chuyện với một người tập trung bằng tai, thay vì nhìn một người lơ đãng bằng mắt.
Gọi video với nhiều người một lúc
Khi cả nhà, cả lớp cùng vào một cuộc gọi, lượt lời rối hơn hẳn gặp mặt. Ngồi chung bàn, người ta nhìn nhau để biết ai sắp nói. Trên màn hình chia ô, không ai biết người kia đang nhìn ai, nên hai ba người hay cùng mở miệng một lúc rồi cùng im.
- Gọi tên khi hỏi: "Ông ơi, ông thấy thế nào ạ?" thay vì "Mọi người thấy sao?".
- Có người dẫn: trong cuộc gọi họ hàng, một người đứng ra mời lần lượt từng nhà nói.
- Giơ tay (bằng tay thật hoặc nút trong ứng dụng) khi muốn nói mà đang có người nói.
Bớt mệt cho cả hai
Dựa trên bốn nguyên nhân Bailenson nêu, có vài cách giảm mệt đơn giản:
- Ẩn khung hình của chính mình sau khi đã chỉnh xong góc máy. Phần lớn ứng dụng có chức năng này. Bớt tự soi thì dễ tập trung vào người kia hơn.
- Thu nhỏ cửa sổ thay vì để toàn màn hình, cho khuôn mặt người kia bớt "sát" mình.
- Ngồi xa máy một chút để có chỗ cựa quậy, đổi tư thế mà vẫn trong khung.
- Không phải chuyện gì cũng cần video: hỏi nhanh, báo tin thì gọi thoại. Video dành cho lúc muốn "nhìn thấy nhau" thật — cháu khoe bài vẽ, cả nhà sum họp lúc xa nhau.
Góc nhìn hôm nay: chuẩn bị ba mươi giây trước cuộc gọi
Trước cuộc gọi video quan trọng — phỏng vấn, họp phụ huynh trực tuyến, gọi chúc Tết cả họ — dành ba mươi giây kiểm tra:
- Máy ngang mắt, khung đầu và vai.
- Mặt quay về phía sáng.
- Phông nền gọn.
- Cửa sổ hình người kia kéo sát dưới camera.
- Tai nghe sẵn sàng nếu chỗ ồn.
Rồi lúc chào, nhìn thẳng vào ống kính một giây. Chỉ một giây ấy thôi, người bên kia sẽ thấy mình được nhìn.
Câu hỏi thường gặp
Khi gọi video nên nhìn vào camera hay màn hình?
Muốn người kia thấy mình đang nhìn họ thì phải nhìn vào ống kính. Nhưng không cần nhìn ống kính suốt: hãy kéo cửa sổ hình người kia lên sát ngay dưới camera, và nhìn thẳng ống kính vào những lúc quan trọng như chào, nói ý chính, cảm ơn.
Vì sao gọi video lại mệt?
Theo phân tích năm 2021 của Jeremy Bailenson ở Đại học Stanford, có thể vì phải nhìn mặt người khác ở khoảng cách quá gần, thấy chính mình suốt cuộc gọi, bị giữ một chỗ trong khung hình, và phải gắng sức gửi, đọc tín hiệu qua màn hình. Ông nói rõ đây là lập luận lý thuyết, cần thêm nghiên cứu.
Làm sao để mặt không bị tối khi gọi video?
Ngồi quay mặt về phía cửa sổ hoặc đèn, đừng để nguồn sáng ở sau lưng. Nếu buổi tối, đặt một chiếc đèn bàn phía trước, hơi chếch lên. Máy ngang tầm mắt cũng giúp mặt sáng đều hơn.
Vừa gọi video vừa làm việc khác có bất lịch sự không?
Người bên kia gần như luôn nhận ra, nên dễ bị hiểu là không quan tâm. Nếu buộc phải làm, nói trước một câu như "con vừa nấu cơm vừa nói nhé". Khi không thể ngồi yên, chuyển sang gọi thoại thường lịch sự hơn.
Có nên tắt mic khi gọi video?
Nên tắt khi không nói trong cuộc gọi đông người như họp lớp, họp nhóm, để tránh tiếng ồn. Gọi riêng hai người thì không cần, vì tắt mic làm mất những tiếng "ừ", "à" giữ mạch câu chuyện.
